Տատիկիս Լիբանանը․ մաս Ա

Երբ դուք բոլորդ սառում էիք էս հունվարի սկզբին, ես ու մամաս մի շաբաթով թռանք Լիբանան։ Սա հատուկ ճամփորդություն էր, քանի որ գնում էինք մի երկիր, որը տատիկիս ծննդավայրն է ու մինչև հիմա իր համար երազանքի պես բան է մնացել։ Տատիկիս մասին պատմել եմ դեռ թաբուլեի գրառմանս մեջ, ու այ էդ նույն տատիկն էլ 1946թվի հայրենադարձվելուց հետո ետ չի գնացել Բեյրութ։ Մենք, որպես իր երկու պատվիրակներ, գնացինք տեսնելու, թե ինչքանով է իր սիրելի քաղաքը պահպանել երբեմնի «փոքրիկ Փարիզի» տեսքը, ինչպիսին է այդ մի բուռ երկիրը ու նաև այցելելու տատիկիս մանկության հետ կապված վայրերը։

(more…)

Իմ մեծ, չաղ, պարսկական ճամփորդությունը․ մաս 10․ հայկական Իրանը

Ինձ միշտ թվում էր՝ երբ սկսեմ ակտիվ ճամփորդել, ոչ մի օր չեմ հանգստանա, անընդհատ առաջ կշարժվեմ, նոր տեղեր ու հուշարձաններ կուզեմ տեսնել։ Արի ու տես, որ ճամփորդությունը, քո ողջ կյանքի նման, մի պահ կանգ առնելու և անջատվելու կարիք ունի։ Իսլամական օրացույցով կիրակի օր էր՝ ջոմ-է, որը համընկնում է մեր ուրբաթ օրվան։ Այս օրը բոլորը դուրս են գալիս իրենց տներից, գնում այգի, սարեր մագլցում, այցելում հարազատներին, մի խոսքով իսկական «յոթերորդ օր» են անում։ Մեզ հյուրընկալող ընկերներ Էլհամն ու Ջավադը առավոտյան բանջարեղենով պաստա սարքեցին ավելի քան տասը հոգու համար, վերցրին բացօթյա հանգստի համար բոլոր անհրաժեշտ պարագաները, մեզ էլ գցեցին թևի տակ ու գնացինք իրենց տնից ոչ հեռու գտնվող Սոֆե այգին։

(more…)

Իմ մեծ, չաղ, պարսկական ճամփորդությունը. մաս 9. ձեռքի շնորհք

Նոր՝ տեքստս հավաքելուց առաջ, գազարի հյութ քամեցի-խմեցի, որպեսզի Սպահանի հետ կապված զգացողություններս վերակենդանացնեմ: Գազարի հյութը, որն ամեն օր քաղաքը ուսումնասիրելուց առաջ փոքրիկ կրպակներում խմում էինք, մեր ուղեղում նստեց որպես սպահանյան օրերի համեղ հիշողություններից մեկը: Առավոտները առողջ նախաճաշ էինք անում մեզ հյուրընկալող զույգի՝ Էլհամի ու Ջավադի հետ. ընկույզ, մոմով մեղր, գյուղի պանիր, քամած մածուն, թարմ հաց: Քանի՞ ընտանիքներ են Երևանում առավոտյան նրբերշիկի ու ձվածեղի փոխարեն նման բաներ ուտում: Քայլեցինք դեպի Զայանդեռուդ գետը՝ Խաջու կամուրջը լույսով տեսնելու համար: Ավելի մեծ ու շքեղ էր քան Սպահանի մնացած միջնադարյան կամուրջները: Կենտրոնում բազմանիստ աշտարակաձև հատված ուներ իր ձևավոր պատշգամբներով: Մի կողմում էլ աստիճանները իջնում էին ընդհուպ մինչև խշշան ջուրը: Ողջ գետի երկայնքով արևելյան կենսածառեր էին (Thuja orientalis) տնկած, որոնք կլորավուն ու փափուկ տեսք ունեին՝ իսկը գրկելու ծառեր:

(more…)

Իմ մեծ, չաղ, պարսկական ճամփորդությունը. մաս 8. մեծ ոգեշնչում

Արդեն երկու շաբաթ է, ինչ Իրանում էինք: Այլընտրանքային կերպով ճամփորդելը, օրինակ մեզ պես՝ ավտոստոպով, ծանոթ-անծանոթ մարդկանց հետ մնալով, ոտքի վրա սնվելով, իր հետաքրքրությունների հետ մեկտեղ նաև հոգնեցուցիչ կարող է լինել, մինչև վերջնականապես սա կդառնա քո ապրելակերպը: Մեր հայկական միջավայրում ճամփորդելը դիտարկվում է որպես գումար ունեցող մարդկանց մենաշնորհ, քանի որ բոլորիս ավանդական ուղեղը ուրիշ երկիր գնալը կապում է օդանավի տոմսի, հյուրանոցում մնալու, ուտել-խմելու, առևտուր անելու համար անհրաժեշտ փողի հետ: Մի պահ, եթե ընկալումը փոխենք և ճամփորդությունը դիտարկենք մեր հարմարավետության գոտուց դուրս պրծնելու, նորը բացահայտելու և մեզ վերածրագրավորելու հնարավորություն, մի կողմ թողնենք մեր կոկիկ ու մաքուր պայմանները, և, ամենակարևորը, հիշենք, որ ամեն ինչ չէ փողով լուծվում, միգուցե լուսանկարներով ու հեռուստացույցով տեսած երազային «հեռավոր» երկրները մի օր կդառնան մեր կողմից ապրած իրական փորձառություն: (Այստեղ փորձում էի շարադրել, թե տեխնիկապես ինչպես կարող եք դա իրագործել, բայց հասկացա, որ նրանք, ովքեր անկեղծ ուզում են ճամփորդել աշխարհը բացահայտելու համար ու չեն կառչում իրենց գրպանի տարողությունից, անպայման ձևերը կգտնեն, բայց եթե հարցեր ունենաք, ասեք անպայման):

(more…)

Իմ մեծ, չաղ, պարսկական ճամփորդությունը. մաս 7. առաքելությունն իրագործելի է

Իրանը հյուրասեր երկիր է, և մարդիկ այնտեղ անկեղծորեն ուրախ են տեսնել, որ այլազգիները հետաքրքրված են իրենց մշակույթով: Թեհրանյան մեր օրերից մեկում հյուրընկալվեցինք Իրան-Հայաստան բարեկամության ասոցիացիայի գրասենյակ, որտեղ ջերմ զրույց ունեցանք իրենց ղեկավարների հետ: Պատմեցինք, թե ինչու որոշեցինք ուսումնասիրել Իրանը, ինչպիսի փորձառություն ենք գրանցել մինչ այդ և ինչ ծրագրեր ունենք, որոնց իրականացման համար իրենք մեզ օգնելու մեծ պատրաստակամություն հայտնեցին: Երբ հարցրեցին, թե արդյոք որևէ արմատներ կամ բարեկամներ ունենք Իրանում, ես պատմեցի, որ տատիս հայրը թաղված է Թեհրանի հայկական գերեզմանատանը և, որ կուզեի այն գտնել: Իրար խառնեցին տարբեր մարդկանց, որպեսզի ինձ կարողանան օգնել, բայց քանի որ ես մահվան թվականը սխալ գիտեի, չկարողացան հստակ տեղն ասել:

(more…)

Իմ մեծ, չաղ, պարսկական ճամփորդությունը. մաս 6. դեպի մեծ քաղաք

Ռաշթում հիանալի ժամանակ անցկացնելուց հետո որոշեցինք առաջանալ դեպի Թեհրան: Ի սկբանե որոշել էինք այցելել հիմնական հայտնի քաղաքները, տեսնել երկու ծովերը և ճանապարհին էլ փորձառել տեղացիների կողմից խորհուրդ տրված կետերը: Մի խոսքով, մեծ ճանապարհ ունեինք կտրելու՝ ընդհուպ մինչև Պարսից ծոց և ետ դեպի Թավրիզ ու Հայաստան. և այս ամենը ավտոստոպով: Նիման պնդեց, որ Թեհրան գնանք ավտոբուսով, ասելով, թե Ռաշթի կողմերը դժվար է մեքենա բռնել: Մի քիչ անհավատ էինք նրա խոսքի նկատմամբ, չնայած տեղացի էր, բայց Իրանում ընդամենը մեկ անգամ կարճ ճանապարհ էր ավտոստոպ արել: Կոպեկ գցեցինք և ի վերջո նստեցինք ավտոբուս, որի տոմսը 2000 դրամին համարժեք թուման էր: Ռաշթից Թեհրան 325կմ էր. տեղ հասանք հինգ ու կես ժամում: Ավտոբուսի մեջ ևս մեկ անգամ հասկացանք ավտոստոպի առավելությունները. որսած մեքենայի մեջ ոչ ոքի ոտքի հոտերը չես զգում, երեխաները անդադար ականջիդ չեն լացում, և սրահի ջերմաստիճանը այնքան չեն բարձրացնում, որ դառնաս խաշած կարտոֆիլ, այն էլ գլուխդ հիջաբով փակած կարտոֆիլ:

(more…)

Իմ մեծ, չաղ, պարսկական ճամփորդությունը. մաս 5. հայերը, ծովն ու թեյը

Ռաշթում մի ողջ օր հորդառատ անձրև եկավ, մենք էլ փափլիկ կատուների պես տնից դուրս չեկանք: Նիման ինձ սփոփում էր, ասելով, որ դեռ երկար ճանապարհ ունենք անցնելու և առիթից օգտնվելով կարող ենք ուժ հավաքել ճամփորդության շարունակության համար: Ռաշթի տեղադրությունը հիշեցնում է Երևանի դիրքը` ասես փոսի մեջ լինի` շրջապատված սարերով, բայց ի տարբերություն Արարտյան դաշտի, այն Կասպից ծովին է հարում և համարվում է Գիլան նահանգի ամենա անձրևոտ քաղաքը: Պատկերացրեք` գնաք ուրիշ երկիր ու մի ամբողջ օր տանը նստեք. խախտվել էի: Ի վերջո, Արտյոմի հոգին երկար ուտելուց հետո երեկոյան դուրս եկանք քաղաքում թափառելու: Ռաշթը հանգիստ ու կոկիկ քաղաք է, որտեղ, ի տարբերություն Թավրիզի, մեքենաները համեմատաբար ավելի կարգապահ են, լուսացույց ասվածը գործում է, մարդիկ էլ անշտապ կյանքով են ապրում: Իրենց հիմնական փողոցի նրբանցքներից մեր քթին հասավ թարմ հացի հոտը: Պարսկաստանում իրենք մի քանի տեսակ հաց ունեն, տարբեր հաստությունների ու տարբեր բաղադրությամբ: Հիշեցի Թուրքիայի հացը, որը ցամաք ուտելով կարող էիր հագենալ. նույնն էլ Իրանում էր: Գնեցինք համեմունքով հաց` «նուն բարբարի» ու մատներս վառելով կերանք:

(more…)